45. گسترش تلويزيون روي موج ديجيتال
جام جم آنلاين: گسترش شبکههاي جديد و تخصصي شدن موضوعي و محتوايي آنها، نهتنها مخاطبان را از سردرگمي در برابر توليدات گسترده در شبکههاي مختلف تلويزيوني درميآورد؛ بلکه تهيهکنندگان تلويزيوني را نيز تشويق به تهيه و توليد برنامههاي بيشتر و بهتر براي عرضه به افکار عمومي ميکند.

درست است که بيش از هشت دهه از تولد اولين فرستنده تلويزيون در جهان ميگذرد، اما تولد اين جعبه جادويي در ايران به 53 سال پيش برميگردد.
او الان همسن خيلي از پدران ماست. اين فرستنده تلويزيون ايران ابتدا خصوصي اداره ميشد، اما بعد از گذشت چند سال تبديل به يک شبکه سراسري و ملي شد و با پيروزي انقلاب اسلامي ايران با تغيير نام «سيماي جمهوري اسلامي ايران» به فعاليت خود ادامه داد.
اين تاريخچه مختصر از تلويزيون شايد پيش از آنکه در ظاهر نشاندهنده پيشرفتي مثبت در فناوري باشد، بايد از آن به عنوان مهمترين نمونه تغيير و تحول در فرهنگ و هنر اين مرز و بوم ياد کرد.
اين جعبه جادويي بسيار قدرتمند است و بسياري از صاحب نظران نقش آن را فراتر از يک رسانه صرف و واسطه انتقال پيام ميدانند و براي آن تاثيرات ساختاري بنياني و ماندگاري در فرهنگ قائلند، اما تلويزيون در ابتداي فعاليت خود مانند همه تکنولوژيهاي جديد در بدو ورود، بسيار آرام و بيتغيير بود.
يک شبکه که در ساعاتي محدود از شبانهروز، برنامههايي را براي مخاطبان محدود خود پخش ميکرد. آن اوايل شايد همين مقدار توليد برنامه هم مخاطبان را سرگرم ميکرد و آنها را براي ديدن همان چند برنامه محدود نيز دور هم جمع ميکرد.
با گذشت زمان و به وجود آمدن رسانههاي جمعي ديگري همچون ماهواره و اينترنت، تلويزيون تا حدي به حاشيه رفت، اما اين به آن معنا نيست که طرفداران اين جعبه جادويي کم شده باشند.
اتفاقا تلويزيون به علت ويژگيهاي منحصر به فرد خود هنوز هم يکي از تاثيرگذارترين و محبوبترين رسانه جمعي در ميان مخاطبان است، اما مخاطب ديگر آن مخاطب دهه 30 نيست که با فناوري آشنا نباشد و دل به همان چند برنامه محدود خوش کند. او در زمانهاي زندگي ميکند که تلويزيون، تنها يکي از چندين رسانه مورد استفاده اوست.
تلويزيون؛ رسانهاي تاثيرگذار
تماشاي تلويزيون،
فعاليتي ارزان و سرگرمکننده است و از مزيتهايش اين است که تلويزيون
همواره برنامه دارد و فرد در يک زمان ميتواند چند برنامه را انتخاب کند و
به تماشاي آن بنشيند. همچنين تلويزيون توانايي زيادي در بهکارگيري همه
حواس انسان دارد. به عبارت ديگر، حس ديدن و شنيدن که از مهمترين حواس يک انسان به شمار ميرود، هنگام تماشاي تلويزيون فعال ميشود. به نوعي تلويزيون به
خاطر ارائه تصوير هنگام پخش توليدات خود از راديو جاذبه بيشتري دارد و بعد
تازهاي به آن ميدهد، چشمها را به خود خيره ميکند و فهم پيام را آسانتر
ميکند؛ چراکه تصوير و صدا در کنار هم اطلاعات کاملتري به مخاطب ارائه
ميدهد. حال با اين مقدمات
ميتوان نتيجه گرفت که تلويزيون هنوز هم يکي از موثرترين وسايل ارتباط جمعي
است و ظرفيتها و تواناييهاي زيادي در جلب و نگه داشتن مخاطبان خود دارد.
کافي است صاحبان اين
رسانه در هر جاي دنيا به اين امر واقف باشند تا با تهيه و توليد برنامههاي
متنوعتر و جذابتر و گسترش شبکههاي بيشتر به اين امر کمک کنند. اين
اتفاق خوشبختانه در کشور ما رخ داده است. از زمان پيدايش تلويزيون
با پخش ساعاتي محدود، حالا زمان زيادي ميگذرد. ابتدا برنامهها گسترده
شد، ساعات پخش برنامهها افزايش يافت، برنامهها به صورت شبانهروزي پخش شد
و در نهايت شبکههاي مختلفي به وجود آمدند. حالا ديگر با هفت شبکه
سراسري روبهرو هستيم که هر کدام از آنها بخشي از سلايق مخاطبان را برطرف
کرده و نياز آنها را برطرف ميکند و مخاطب کنوني بسيار بيشتر از قبل به اين
شبکهها وابسته شده است. شبکه يك، 2، 3، 4، خبر، آموزش و قرآن از جمله اين
شبکههاي سراسرياند. تلويزيون ديجيتال در برابر آنالوگ بعد از گسترش شبکههاي سراسري و پخش آنالوگ، صاحبان رسانه به فکر استفاده از فناوري جديد پخش ديجيتال افتادند. پخش ديجيتال به منظور
استفاده از فناوري ديجيتال در ارسال صدا و تصوير از سال 88 در صداوسيما
جمهوري اسلامي ايران به صورت رسمي، ابتدا در شهر تهران سپس بتدريج در مراکز
استانها آغاز شد. با توجه به اينکه بيشتر
تلويزيونهاي موجود آنالوگ هستند، براي دريافت سيگنال ديجيتال نياز به يک
دستگاه جانبي بود تا بتواند سيگنال را دريافت و به فرمت قابل قبول براي اين
تلويزيونها تبديل کند. اين دستگاه «ست تاپ باکس» ناميده ميشود. حال استفاده از اين
دستگاههاي ديجيتال در کشور ما بتدريج در حال فراگير شدن است و اقشار مختلف
مردم از آن استقبال کردهاند؛ چراکه محصولات و توليدات آنها با کيفيت
بيشتري به مخاطب ارائه شده و او ميتواند با سهولت بيشتري حجم برنامههاي
مضاعفي را دريافت کند. در سيستم ديجيتال علاوه
بر اينکه کيفيت صدا و تصوير از سيستم آنالوگ بهتر ميشود، صداوسيما نيز
قادر خواهد بود با افزايش شبکههاي بيشتر و بهرهمندي از راديو همراه با
تلويزيون برنامههايي را توليد و پخش کند. به عقيده بسياري از
کارشناسان، يکي از معايب سيستمهاي آنالوگ اين است که امواج ارسالي توسط
اين سيستم بشدت تحت تاثير شرايط محيطي مانند وضعيت آب و هوا قرار ميگيرد و
به همين علت در طول مسير، کيفيت اين تصاوير بسيار افت پيدا ميکند. يکي ديگر از مشکلات
سيستم آنالوگ اين است که جابهجايي آنتن بشدت کيفيت تصوير دريافتي را تغيير
ميدهد. همچنين تداخل ناشي از دريافت سيگنالها از دو مسير باعث ايجاد
سايه در تصاوير تلويزيوني ميشود که برخورد امواج ارسالي به ساختمانها و
موانع موجود در مسير موجب تشديد اين مساله خواهد شد. حال اگرچه تلويزيون
آنالوگ در زمينه دريافت سيگنالهاي محلي يا ماهوارهاي با هيچ مشکلي مواجه
نبوده و توانسته است پاسخگوي نياز مخاطبان برنامههاي تلويزيوني باشند، اما
اين خاصيت پيشرفت فناوري است که هر روز با شکل و شمايلي بهتر و جديدتر خود
را نمايان ميکند. راهانداري نسخه فارسي شبکه «آي فيلم» ارديبهشت 90 سال 89 شبکهاي براي
کشورهاي عربيزبان منطقه راهاندازي شد که «آي فيلم» نام داشت، اما در سال
90 بود که امکان دريافت نسخه فارسي نيز پيدا کرد و كار آن به صورت رسمي
آغاز شد. اين شبکه با هدف اصلي
پخش فيلمها و سريالهاي ايراني، براي جهان عرب در تمام طول ساعات
شبانهروز آغاز به کار کرد و برنامه اين شبکه توسط دوبلورهاي سوري، لبناني و
اماراتي به زبان عربي برگردانده ميشوند. شعار اصلي آي فيلم،
نمايش براي خانواده است و به نظر ميرسد اين شبکه با پخش سريالهايي که
بعضا از سريالهاي محبوب و ديدني ايران است، توانسته اين مجموعههاي
تلويزيوني را به جهان عرب نيز نشان دهد و در ميان آنها که اتفاقا مشترکات
فرهنگي زيادي با ايران دارد، محبوبيت کسب کند. تاسيس شبکه «شما»؛ مرداد 90 به عقيده صاحبنظران،
تلويزيونهاي ديجيتال نسل جديد تلويزيونهايي هستند که برتريهاي زيادي
نسبت به پخش آنالوگ برنامه تلويزيوني دارند. صاحبان رسانه نيز با
آگاهي از اين مزيت دست به گسترش شبکههاي ديجيتال زدهاند تا ضمن بهرهگيري
از مزاياي آن به جلب توجه هرچه بيشتر مخاطبان خود دست بزنند. شبکه مستند، شبکه شما،
شبکه بازار و شبکه نمايش از جمله اين شبکههاي تازهتاسيس هستند. يکي از
مهمترين ويژگيهاي اين شبکهها غير از ديجيتالي بودن آنها، تخصصي بودنشان
است. آنها براي مخاطبان امروزي برنامههايي توليد ميکنند که بعضا با نام
اين شبکهها نيز همخواني دارد. پس از راهاندازي سيستم
پخش ديجيتالي و گسترش اين سيستم در کشور، مديران صداوسيما در طرحي به فکر
افزايش تعداد شبکههاي سراسري افتادند. در سالي که گذشت، شبکههاي زيادي
راهاندازي و رسما شروع به کار کردند؛ به طوري که ميتوان اين سال را براي
تلويزيون، سالي پربرکت و پربار دانست. نكته: تلويزيونهاي
ديجيتال، تلويزيونهايي هستند که برتريهاي زيادي نسبت به پخش آنالوگ
برنامه تلويزيوني دارند. صاحبان رسانه نيز با آگاهي از اين مزيت دست به
گسترش شبکههاي ديجيتال زدهاند پس
از افتتاح شبکه «مستند»، به عنوان اولين شبکه تلويزيوني ايران که تنها به
صورت ديجيتال پخش ميشد، در 26 اسفند 89، پخش رسمي شبکه «شما» (مراکز
استانها) در هشتم مرداد ۱۳۹۰ با حضور رييسجمهور و رييس سازمان صداوسيما
آغاز شد. اين شبکه، دومين شبکه
تلويزيوني ايران است که تنها به صورت ديجيتال پخش ميشود. اين شبکه از طريق
توليد و تامين برنامه يکپارچگي اقوام و اقشار مختلف استانهاي کشور را در
عين گوناگوني تنوع نشان ميدهد و عموم مردم، مخاطبان آن تعريف شده است. وجه غالب و گرايش عمده برنامههاي اين شبکه اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي است و پوشش آن سراسري است. عمده برنامههايي که در
اين شبکه پخش ميشود، در قالب انيميشن، مستند، فيلم تلويزيوني، سريال و
برنامههاي ترکيبي است که توليدات استاني اين شبکه به زبان و گويش اصلي
همان منطقه پخش ميشود. تاسيس شبکه «بازار»؛ آبان 90 از ديگر شبکههايي که در سال 90 به صورت حرفهاي کار خود را آغاز کرد، شبکه «بازار» بود که در ۲۹ آبان افتتاح شد. اين شبکه با هفت هدف
اصلي چون معرفي کالا و خدمات و اخبار اقتصادي، گزارشها و آگهي، فروش
مستقيم کالا، برنامههاي آموزشي مرتبط با تجارت برنامه ميسازد. اين شبکه با هدف معرفي
کالاهاي ايراني و حمايت از صنايع مختلف توليدي در کشور تهيه شده است و به
عقيده بسياري، پاسخگوي مناسبي در جهت نيازهاي اقتصادي مخاطبان خود است. شبکه «بازار» که 24
ساعته به پخش تبليغات کالاهاي ايراني اختصاص يافت، به گفته ضرغامي، رييس
سازمان صداوسيما با هدف اصلاح الگوي مصرف و تبليغ کالاهاي ايراني براي
ترويج فرهنگ مصرف کالاي داخلي راهاندازي شد. حمايت از مصرفکننده و
توليدکنندگان داخلي، محور اصلي برنامههاي شبکه تلويزيوني بازار است؛ به
طوري که مصرفکنندگان ميتوانند دانش خريد کالا و خدمات سرمايهگذاري و
اقتصادي خود را از اين شبکه دريافت کنند. چنين شبکهاي ميتواند
پتانسيلهاي بسياري را در عرصه حمايت از اقتصاد داخلي و رفع نواقص آن فعال
ساخته و نقش يک حلقه گمشده را در عرصه اطلاعرساني بازار و عملکرد سيستم
قيمتها داشته باشد. تاسيس شبکه «هيسپان تي.وي»؛ بهمن 90 يازدهم بهمن ماه 90 خبري بر تلکس خبرگزاريها منتشر شد که حکايت از تاسيس شبکه جهاني هيسپان تي.وي ميکرد. ضرغامي در مراسم
افتتاحيه اين شبکه گفت: اين شبکه ميتواند پنجرهاي رو به بيرون باشد تا
بتوانيم با اسپانياييزبانها صحبت کنيم. هيسپان تي.وي اولين و تنها شبکه
اسپانياييزبان 24 ساعته است که در خاورميانه و آمريکاي لاتين پخش ميشود.
شبکه هيسپان تي.وي 12 بخش خبري دارد و 90 درصد کارکنان اين شبکه ايراني
هستند و بقيه همکاران اسپانيايي هستند. اين شبکه براي انعکاس خبرهاي خود 27
خبرنگار در کشورهاي مختلف دارد. موسسان اين شبکه قصد دارند برخي سريالها و
فيلمهاي ايراني را نيز به زبان اسپانيولي براي اين شبکه دوبله کنند.
همچنين بيش از 2000 فيلم و سريال در قالبهاي متفاوت نظير تاريخي، ماجرايي،
درام و كمدي و مجموعهاي منتخب از آثار ايراني ارائه شده به جشنوارههاي
بينالمللي نيز براي پخش در اين شبكه تدارك ديده شده است و برنامههاي شبكه
تلويزيوني هيسپان تي.وي از طريق ماهواره در اروپا، آمريكا و آمريكاي لاتين
قابل دريافت است. تاسيس شبکه «نمايش»؛ بهمن 90 ديگر شبکه ديجيتالي که در سال 90 افتتاح شد، شبکه نمايش بود که پخش سراسري آن در روز چهارشنبه ۵ بهمن آغاز شد. اين شبکه با پخش
فيلمها، سريالها، تئاترها و انيميشنهاي گوناگون براي مخاطبان داخلي
طراحي شد و به نظر ميرسد با راهاندازي اين شبکه و پخش آثار مختلف بخشي از
توقعات مخاطبان تلويزيون که علاقهمند به کارهاي نمايشي هستند، تامين شود.
همچنين ميتوان گفت با
ايجاد چنين شبکههايي، انگيزه سريالسازي و ساخت آثار نمايشي و تلهفيلم در
ميان تهيهکنندگان اين آثار در تلويزيون بيشتر ميشود. شبکه «ورزش» و «نمايش 2» در راهند علاوه بر افتتاح
شبکههايي که شرح آن رفت، دو شبکه «ورزش» و «نمايش 2» نيز در فهرست
شبکههاي جديد قرار گرفت و قرار است تا پايان نيمه اول سال ۱۳۹۱ افتتاح و
رسما شروع به کار کنند. شبکه «نمايش ۲»
(پويانمايي) مخصوص پخش انيميشن است. اين شبکه ميتواند تا حد زيادي خلأ
ناشي از پخش محدود آثار پويانمايي در تلويزيون را پر کند. اين شبکه از فرستنده سوم
ديجيتال که در سال ۱۳۹۱ راهاندازي ميشود، قابل دريافت است و به غير از
پخش انيميشن به پخش برنامههاي عروسکي و... (مخصوص کودکان) ميپردازد. به نظر ميرسد افزودن
اين شبکهها و تخصصي شدن برنامههاي آن باعث ميشود مخاطبان راحتتر
برنامههاي مورد علاقهشان را انتخاب و آنها را تماشا کنند. گيرندههاي ديجيتال
تلويزيوني اين امکان را براي بخش قابل توجهي از مخاطبان داخل کشور فراهم
ميکند. مهمترين بخش گسترش شبکههاي ديجيتال در کشور به افزايش تعداد
مخاطبان برگردد. به اين معني که صاحبان
رسانه با در نظر گرفتن سلايق متنوع بينندگان براي آنها برنامههاي بيشتري
توليد کرده و در يک بستهبندي منسجم و منظم ارائه ميدهند. همچنين تخصصي
شدن شبکههاي جديدالتاسيس، اين امکان را به بينندگان ميدهد که برنامههاي
مورد علاقه خود را در يک شبکه مخصوص به آن پيگيري کرده و ببينند. اين تخصصي شدن موضوعي و
محتوايي نهتنها مخاطبان را از سردرگمي در برابر توليدات گسترده در
شبکههاي مختلف تلويزيوني درميآورد؛ بلکه تهيهکنندگان تلويزيوني را نيز
تشويق به تهيه و توليد برنامههاي بيشتر و بهتر براي عرضه به افکار عمومي
ميکند. به اين معنا که وقتي
شبکهاي براي توليدات تخصصي تاسيس شود، بسياري از تهيهکنندگان خود را ملزم
ميدانند توليدات خود را گسترش داده و مخاطب خود را بيش از اين منتظر
نگذارند، بخصوص مخاطبي که اکنون به مخاطب فعالي تبديل شده است و خود
برنامهاي را براي ديدن انتخاب ميکند. گسترش شبکههاي جديد، حق
انتخاب زيادي به بينندگان ميدهند و در کشور ما نيز راهاندازي شبکههاي
مختلف تخصصي با استقبال بينندگان و در نتيجه افزايش تعداد آنها مواجه شده
است. همچنين با افزايش
شبکههاي تلويزيوني و گسترش توليدات تخصصي آنها، امکان مقابله بيشتر با
توليدات ماهوارهاي در جهان معاصر که به آن عنوان جهان بمباران اطلاعاتي
دادهاند نيز بيشتر ميشود. در لحظه بيش از هزارها
کانال ماهوارهاي براي تمام کشورهاي جهان برنامه توليد ميکنند و اين
شبکهها پيامهايي توليد و پخش ميکنند که بعضا معارض با فرهنگ کشور
دريافتکننده است و بسياري از کشورها توانايي مقابله با اين حجم از
پيامهاي جهاني را ندارند، اما خوشبختانه گسترش استفاده از تلويزيون
ديجيتال و گسترش شبکههاي تلويزيون ملي و تخصصي شدن آنها ميتواند عامل
مهمي در جهت مقابله با اين شبکهها نيز باشد. همانطور که تلويزيون سرآغاز تحولي جديد در دنياي
ارتباطات بود، راهاندازي و گسترش تلويزيون ديجيتال نيز سرآغاز تحولي ديگر
در حوزه رسانه و ارتباطات است.
منبع:جام جم آنلاین